Het Kruisherenmonument op de algemene begraafplaats in Uden herinnert aan de overleden kruisheren en aan de geschiedenis van de Orde. Alle namen van de overleden paters kruisheren die eerder elders op deze begraafplaats begraven werden, staan vermeldt op de gedenkplaten. Bovendien zijn op het monument twee gedenkplaten aangebracht met daarop de namen van de kruisheren die in 1964/1965 in de missie vermoord werden. Sinds de oprichting van het Kruisherenmonument in 2005 worden overleden kruisheren begraven rondom dit monument. Deze graven en grafsteentjes maken deel uit van de gehele inrichting.

Het monument

Door goede samenwerking van de gemeente Uden en de Orde van de Kruisheren, is er in 2002 op de uitbreiding van de gemeentelijke begraafplaats aan de Bronckhorstsingel een gedeelte als erepark gereserveerd voor de Orde van de Kruisheren. Een voorstel was om, gelet op de historie van de Kruisheren in Uden, een gedenkteken op te richten dat als historisch monument de geschiedenis kan ingaan. In goed overleg zijn daarna het ontwerp en de uitvoering tot stand gekomen door oud-docent van het Udens College en beeldend vormgever Karel den Biggelaar. Het monument bestaat uit een aantal elementen.

De poort

Aan één zijde heeft het monument een poort. Een helft van de dubbele ijzeren poort staat open, het andere deel is gesloten. Dit symboliseert de toegang tot de Orde. In de poort zijn verschillende symbolen verwerkt: het kruisherenkruis, Romaanse tongewelven, een geknielde, biddende kruisheer met gevouwen handen, vakken met spijltjes als boeken in de kloosterbibliotheek, cipressen als symbool van het eeuwige leven.

Het pad

Achter de poort ligt een verhard pad. Dit is de levensweg, zowel die van de Orde als die van de afzonderlijke kruisheren. Mijlpalen in de geschiedenis van de Orde staan op hardstenen ornamenten in het pad vermeldt. De belangrijkste data zijn:

• 1210: het jaar van de oprichting van de Orde van de Kruisheren.
• 1248: de eerste kerkelijke goedkeuring van de statuten van de Orde.
• 1638: de Kruisheren zijn verdreven uit ’s-Hertogenbosch en nemen hun intrek in Uden.
• 1840: de Orde mag door koninklijk besluit in Nederland nieuwe leden aannemen. De Orde was door een jarenlang koninklijk verbod tot slechts 4 hoogbejaarde leden gereduceerd.
• 1886: oprichting van het H. Kruiscollege in Uden.
• 2005: inwijding van het Kruisherenmonument.

Het pad buigt af naar links en eindigt in een open grasveld. De verandering van richting verwijst naar de fundamentele verandering in het klassieke religieuze leven (circa 1960). Het einde in een open grasveld is symbool voor de onzekere toekomst van de Orde in Uden.

De herdenkingstekens

Aan beide kanten van het pad staan herdenkingstekens van licht en donker graniet, verwijzend naar de kleuren (zwart en wit) van de ordeskleding van de kruisheren. Op deze monumenten staan de namen van overleden kruisheren uit Uden met de jaartallen van geboorte en overlijden. De namen staan op volgorde van het overlijdensjaar.

Op de plint van de herdenkingstekens staan in Latijnse tekst enkele eigenschappen van het spiritueel leven van de Kruisheren gebeiteld.

• Aan de ene kant staat een deel van een tekst van Sint Augustinus: “Cor unum et anima una in Deum”. Dat wil zeggen: “één van hart en één van geest in het op weg zijn naar God”.
• Aan andere kant van het pad staat: “Amor mortalium, amor domini, amor crucis”. Dat betekent: “liefde voor mensen, liefde voor God, liefde voor het kruis” (in de zin van het accepteren van het onvermijdelijke lijden).

Op de plint aan de achterkant van de herdenkingstekens, staat een aantal Latijnse woorden.

• Rechts achter: “Neque divitia, neque illustria”. Dat is: “noch rijkdom, noch roem moet het doel van je streven zijn”.
• Links achter: “Humilitas et paupertas”. Dat betekent: “nederigheid en armoede”, en dat wil zeggen: met beide benen op de grond blijven en materieel gematigd leven.

De graven

Sinds 2005 worden langs de buitenrand van het Kruisherenmonument overleden kruisheren begraven, telkens twee boven elkaar. Eén plek is aangewezen voor bijzetting of uitstrooiing na crematie. De stalen grafkruizen met de namen rechts en links daarvan markeren het graf van de daar begraven personen.